|
------------------------------------------
Những
người không có dấu vân tay
Lăn tay lên tờ giấy
kết hôn trước mặt, chị Lành mím môi, từ
từ giơ ngón tay lên, miệng lẩm nhẩm:
"Lần này phải được, nhất
định được... Cầu trời phù
hộ". Thế nhưng, dấu mực dưới
ngón tay trên giấy cứ phẳng ĺ, không gợn chút vân.
Mặt chị chuyển từ hồi hộp sang ngỡ
ngàng rồi thẫn thờ. Thở dài đánh
sượt, chị quay sang hỏi người
người cán bộ: "Không được phải
không chị? Nghỉ đan giỏ cả tháng rồi mà không
được ư? Nghỉ thêm nữa lấy ǵ mà
bỏ bụng cho cả nhà?".
Bên cạnh chị, anh Trần Văn On, chồng chị,
cũng thẫn thờ không kém. Dấu vân tay của anh
chỉ là những đường sẹo hằn sau các
lần đứt tay do đan giỏ.
"Không được hả anh?",
chị Lành hỏi chồng. Anh On, lắc mạnh đôi
vai người vợ, an ủi:
"Thôi kệ em ạ, sống với nhau cũng mấy
năm rồi. Chẳng ai mà không biết ḿnh là vợ
chồng. Về làm việc thôi, cả tháng trời thay
nhau giữ giấu vân tay rồi có được ǵ
đâu. Bỏ nghề lần này nữa là đói chắc!".
Hai vợ chồng khoác tay nhau đi về, giấy
chứng nhận đăng kư kết hôn măi vẫn
chỉ là mong ước. Lại một lần họ
hụt làm vợ chồng theo đúng pháp luật. Đă
bốn năm rồi vợ chồng chị Lành vẫn
chưa thể đăng kư kết hôn được, dù
họ đă về sống với nhau từ lâu. Tất
cả cũng chỉ v́ cái dấu vân tay hay nói đúng
hơn là v́ cái nghề đan cần xé của họ.
Đan giỏ mưu sinh đến tay nát bét
Không chỉ là chuyện tờ giấy đăng kư
kết hôn, t́nh trạng không dấu vân tay đă và đang
trở thành nỗi trăn trở của bất cứ ai
làm nghề đan cần xé mà mù chữ như vợ chồng
chị Nguyễn Thị Lành, ở xóm 7, phường 2,
thị xă Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long.
Nơi hai vợ chồng chị sống là một cái khóm
bé nhỏ, nằm nép ḿnh bên bờ sông Cái Cá. Phía ngoài kia
thị xă Vĩnh Long sầm uất và náo nhiệt bao nhiêu
th́ bên bờ sông Cái Cá này hiu quạnh bấy nhiêu. Vài ngôi
nhà bé tin hin, lụp xụp mái tôn nằm e ấp một
bên, nhường chỗ cho hàng núi tre trúc, cần xé
chất cao.
Tiếng dao chẻ lạt, gơ nẹp, mắc quai loạt
xoạt khắp khóm. Những gương mặt cúi
gằm, chăm chú bên những chiếc giỏ. Họ
phải gồng sức, mím môi để bện giỏ
thật chặt, đều.
"Chậc, lại chảy máu rồi!",
một người phụ nữ đan giỏ trên
bậc thềm thốt lên, chị nắm lấy ngón tay
cái của ḿnh, xuưt xoa rồi chùi vào quần áo. Vết
xước tạo thành vệt dài, sâu hoắm trên ngón tay chị.
Nghe người khác bảo chị đi băng bó vết
thương, không th́ nhiễm trùng chị cười
rồi x̣e bàn tay ra: "Không sao đâu, tôi quen mấy
chuyện này rồi, đứt tay chút đỉnh có ăn thua chi đâu. Bàn tay tôi ngón nào chả
nát bét".
Những ngón tay nhỏ bé, nhẵn thín
đến lạ kỳ. Tuyệt nhiên không trông thấy
một dấu vân tay. Riêng ngón trỏ và ngón cái lại
chằng chịt vết sẹo. Có vết sâu hoắm
như khắc vào da thịt chị.
"Vân tay của tôi đấy. Nh́n là biết tôi làm
nghề ǵ", chị đùa và cười buồn.
Chị tên là Nguyễn Mai Thảo, 36 tuổi. Gia đ́nh
chị vốn dân miền Trung, cuộc sống cơ
cực lại lũ lụt, tài sản bị nước
cuốn hết. Cả nhà chị đành dắt díu nhau vào
Vĩnh Long sinh sống.
Quanh năm chỉ biết đến con trâu, mảnh
ruộng, một chữ bẻ đôi cũng không
biết, chị loay hoay t́m kế sinh nhai nơi
đất lạ. Chỉ có nghề đan cần xé giúp
chị nuôi sống gia đ́nh.
"Ban đầu khi mới làm, tay tôi cứ bật máu và
sưng phồng. Tôi mất gần nửa buổi
chiều để đan một cái giỏ, kiếm
được vài ngh́n. Tôi nản ḷng lắm, nhưng cứ
nghĩ đến chồng con, mẹ già lại nhắc
ḿnh cố gắng. Vậy mà tôi gắn bó với nghề cũng
hơn mười năm rồi...",
chị nói. Mỗi ngày, chị phải mắc hơn 40
chiếc quai giỏ mới tạm đủ ăn.
Không những nát tay mà đôi chân trần của chị
cũng bị tre trúc băm nát. Con gái cùng xóm với
chị ai cũng có những vết trầy xước
như vậy. Chị c̣n th́ thầm tiếp: "Tui
lấy chồng rồi c̣n đỡ. Mấy đứa
bạn tui mới nứt mắt đă ngồi đan lát,
đến lúc lấy chồng đứa nào cũng không
biết chữ nên khi làm giấy kết hôn, họ chỉ
lăn tay thôi. Tuy nhiên, dấu vân tay mờ căm nên
đành chịu cưới chui".
Gặp khó khăn khi chứng nhận nhân thân
Những vết dằm ghim vào tay, những lớp da
bị bong tróc đều được chữa trị
một cách đơn giản. "Chỉ cần ngâm bàn
tay vào nước cho chúng mềm lại, ph́nh to, những
lớp da bong được gỡ sạch. Ngay hôm sau
vết thương khô lại, công việc cứ thế
tiếp tục mà không hề hấn ǵ", chị
Thảo nói.
Theo thời gian, họ không để ư dấu vân tay
của ḿnh bị bào ṃn lúc nào không biết. "Chỉ
đến khi làm giấy khai sinh cho con, tôi mới biết
sự rắc rối. Đến bây giờ tôi cũng
chưa làm được khai sinh cho nó", một
phụ nữ ở đây cho biết.
Dường như với những ai là thợ làm cần
xé lâu năm cũng có những nỗi niềm riêng. Anh Mai
Hoàng Út vừa nói vừa giơ cao đôi bàn tay xây xước,
nhẵn thín những mảng da: "Chỉ tội
mấy đứa thanh niên mới lớn lên ở cái khóm
này. Làm cái nghề này hoài cũng chán, tụi nó muốn lên
Sài G̣n làm việc. Nhưng mỗi lần chạy đi
chứng giấy tạm trú là một lần khổ,
bởi chúng không biết chữ mà đầu ngón tay
trỏ lại không có dấu tay. Thế là mấy
đứa phải đợi đến năm, sáu tháng
mới có thể đi làm lại giấy tờ. Hầu
hết chúng tôi là dân nhập cư nên khó mua nhà
được ở đây lắm. Đủ tiền mua
được cái nhà nhưng nghĩ đến chuyện
giấy tờ, thủ tục, nh́n bàn tay là nản
ngày".
Không chỉ phụ nữ, trai tráng, lăo làng ở khóm 7 này
mới theo nghề đan để nuôi gia đ́nh,
những đứa trẻ mới năm tuổi cũng
đă gỡ nẹp, đan lạt như thường
như bé Đạt, 5 tuổi là thợ đan nhỏ
nhất xóm, gương mặt lầm lỳ, vẻ ít
nói.
Hai chân nhỏ như hai câu đũa cả, Đạt
cố giữ chặt lấy chiếc cần xé. Trên
đôi tay chưa biết cầm viết chỉ thấy
mảng trầy xước dọc ngang, chằng chịt
trên từng đầu ngón tay, trong ḷng bàn tay. Có chỗ
rướm máu đă khô để lại một vệ
xước đỏ thẫm trên da. Khi được
hỏi tại sao không đeo găng để đan,
cậu nói: "Mang găng vào th́ không đan nhanh
được. Ở đây ai cũng vậy hết
mà".
Với bất kỳ đứa trẻ nào
được sinh ra bên ḍng sông Cái Cá, việc đan
giỏ để mưu sinh là điều trước
tiên, sau đó mới đến con chữ.
Tiếng c̣i tàu liên tục hú ngoài sông. Một đám
trẻ nhỏ chạy ùa ra sông vát tre, chẻ lạt, chuyên
cần xé lên thuyền giúp ba mẹ. Nhanh nhảu nhất
trong đám là cậu bé Thuyên. Mặc dù thân h́nh gầy c̣m,
nhưng cậu lại đội đến 10 giỏ
cần xé trên đầu. Mặc dù đă 17 tuổi,
nhưng cậu không biết nổi mặt chữ, và
cũng chưa có giấy chứng minh thư.
"Nhiều lần đi làm nhưng mấy đầu
ngón tay mấy dấu vân, đợi hoài không liền
lại được nên thôi luôn. C̣n giấy tờ
tạm trú để đi xa em nhờ mấy đứa
bạn làm giúp. Cũng không biết đến bao giờ
mới thôi vô danh như vậy", cậu nói.
Nhưng dù thế, họ vẫn cố gắng
vươn lên, bám lấy cái nghề. "Không làm cần
xé th́ lấy ǵ mà sống. Mỗi ngày tôi kiếm
được vài bai chục ngh́n từ việc đan giỏ,
như thế cũng đủ tiền mua kư gạo
nấu cho cả nhà. Thiếu thốn nhưng không dám bỏ
nghề mà kiếm việc khác được", ông
Nguyễn Văn Ḥa, 53 tuổi, một thợ đan lâu năm
tại khu vực nói.
Mỗi ngày kiếm được 80.000 ngh́n đồng
họ phải vắt sức để làm từ sáng
đến tối. Với số tiền ấy,
người thợ đan cần xé phải chi cho
tiền nhà trọ, ăn uống,
cả chuyện sách vở cho những đứa con.
Trời đă tối, xóm đan cần xé đă lên đèn.
Vẫn c̣n ngồi một góc cạnh bờ sông, bóng
người phụ nữ cố đan xong chiếc giỏ.
Chị khát khao: "Con trai tôi đang ôn thi cho kỳ thi
đại học. Thằng bé thích học trường
luật. Tôi đang cố hết sức cho nó miếng
ăn, cái chữ với mọi người".
(Theo Tiếp thị và Gia đ́nh)
|
